Atopisch eczeem & ciclosporine

Heb je een ernstige vorm van atopisch eczeem en werken andere, gebruikelijke middelen niet afdoende? Ciclosporine kan mogelijk helpen: een medicijn (vaak in tabletvorm) dat het afweersysteem van je lichaam onderdrukt.

Wat is ciclosporine?

Ciclosporine (merknaam Neoral®) is een geneesmiddel dat behoort tot de groep immuunsuppressiva. Deze worden ingezet om de immuunreacties van het lichaam te verminderen. Ciclosporine is het enige immuunsuppressivum dat officieel geregistreerd is voor het gebruik bij atopisch eczeem. Is dit niet het geval, dan spreek je van off-label gebruik. Een geneesmiddel wordt dan voorgeschreven voor een indicatie, leeftijdsgroep of toepassing waar het middel niet voor is geregistreerd. Je zorgverlener mag onder voorwaarden off-label voorschrijven.

Hoe werkt ciclosporine?

Ciclosporine onderdrukt het afweersysteem. Het wordt toegepast voor de behandeling van zeer ernstige psoriasis en ernstige vormen van atopisch eczeem die niet op andere gebruikelijke middelen reageren. Het afweersysteem is overactief op bepaalde punten waardoor huidklachten ontstaan. Doordat het afweersysteem wordt onderdrukt, worden de klachten minder.

Wat mag ik verwachten van ciclosporine?

Het kan enkele weken duren voordat je de gunstige effecten van ciclosporine merkt. De bijwerkingen kunnen echter al vanaf het begin van de behandeling optreden, daar moet je rekening mee houden. Ciclosporine wordt meestal voor maximaal 1 à 2 jaar gebruikt.

Wat moet ik ook weten over ciclosporine?

Ciclosporine kan net als andere medicijnen bijwerkingen veroorzaken. Deze hoeven niet bij iedereen op te treden. Als je behandeld wordt met ciclosporine zal je regelmatig gecontroleerd worden op de werking van nieren en lever. Dit om bijwerkingen tijdig op te sporen en blijvende schade zoveel mogelijk voor te zijn
Dit zijn de meest voorkomende bijwerkingen:

Zeer vaak (komen voor bij meer dan 1 op de 10 gebruikers):

  • Nefrotoxiciteit (nadelige invloed op de nierfunctie) (dosisafhankelijk, soms onomkeerbaar)
  • Hypertensie (hoge bloeddruk)
  • Tremor (schudden van je lichaam zonder dat je het kunt controleren)
  • Hoofdpijn
  • Hyperlipidemie (verhoogde concentratie vetten in het bloed)

Vaak (komen voor bij minder dan 1 op de 10 gebruikers):

  • Leukopenie (verminderde/te lage hoeveelheid aan circulerende witte bloedcellenin het bloed)
  • Verlies van eetlust
  • Maagdarmstoornissen (misselijkheid, braken, buikpijn, diarree)
  • Maagzweer
  • Tandvleeshyperplasie (Overmatige groei van tandvlees, zodat tanden en kiezen bedekt worden)
  • Gestoorde leverfunctie
  • Hyperglykemie (vooral in combinatie met een corticosteroïd)
  • Hyperurikemie (te hoge concentratie urinezuurin het bloed)
  • Hyperkaliëmie (te hoge concentratie kaliumin het bloed)
  • Hypomagnesiëmie (te lage concentratie magnesium in het bloed)
  • Paresthesie (verdoofd of tintelend gevoel)
  • Convulsies (stuipen/epileptische aanvallen)
  • Spierkrampen, spierpijn
  • Botpijn
  • Hypertrichose (overbeharing)
  • Moeheid
  • Koorts
  • Blozen

Zie hier de volledige lijst met mogelijke bijwerkingen.

Beïnvloedt ciclosporine de werking van andere medicijnen?

Gebruik je meerdere geneesmiddelen? Deze kunnen elkaar beïnvloeden met soms een schadelijke werking als gevolg. Daarom is het van belang dat je arts en apotheker weten wat je gebruikt. Dit geldt voor medicijnen die je op recept krijgt, maar ook voor medicijnen die je zonder recept bij drogist of apotheek kan kopen. Informeer daarom je arts als je ook andere geneesmiddelen of producten gebruikt.

Mag je ciclosporine gebruiken tijdens zwangerschap en borstvoeding?

Ben je zwanger of denk je zwanger te zijn? Wil je zwanger worden of geef je borstvoeding? Neem dan contact op met je arts of apotheker voordat je ciclosporine gebruikt. Je arts zal de mogelijke risico’s met je bespreken van het innemen van ciclosporine tijdens de zwangerschap. Het wordt afgeraden borstvoeding te geven tijdens de behandeling met ciclosporine, omdat ciclosporine in de moedermelk terechtkomt. Dit kan je baby schaden.

Waar moet je op letten als je met ciclosporine behandeld wordt?

  • Eén van de mogelijke bijwerkingen van ciclosporine is zwelling van het tandvlees. Omdat hierdoor het tandvlees sneller ontstoken kan raken, moeten de tanden extra goed gepoetst worden. Als je tandvlees ondanks goed poetsen toch ontstoken raakt, moet je je tandarts vragen contact op te nemen met de arts die je behandelt.
  • Zolang je ciclosporine gebruikt, kun je vatbaarder zijn voor infecties. Koorts, keelpijn, verkoudheid, griep, steenpuisten enzovoorts moet je direct aan je arts meedelen. Het effect van vaccinaties kan tijdens gebruik van ciclosporine afnemen.
  • Neem ciclosporine niet in met pompelmoes/grapefruit. Als je dat gelijktijdig doet, kan het namelijk invloed hebben op de werking van ciclosporine.

Wat zijn de speciale waarschuwingen bij de behandeling met ciclosporine?

Het is heel belangrijk dat je geen van de bloedcontroles overslaat die de arts van je vraagt; de levertest bij start en nierfunctietests bij controles inbegrepen. Je mag niet te veel voedsel innemen waarin veel kalium zit (tomaten, vlees en aardappelen bijvoorbeeld). Je mag ook geen geneesmiddelen gebruiken die invloed hebben op de hoeveelheid kalium in je lichaam.

Wanneer mag je ciclosporine niet gebruiken of moet je extra voorzichtig zijn?

Je mag ciclosporine niet gebruiken:

  • Als je allergisch bent voor ciclosporine of voor een van de andere bestanddelen
  • Samen met producten die Hypericum perforatum (Sint-Janskruid) bevatten
  • Samen met producten die dabigatran etexilaat (gebruikt om bloedstolsels te vermijden na een chirurgische ingreep) of bosentan en aliskiren (gebruikt om een hoge bloeddruk te verminderen) bevatten
  • Als je gelijktijdig wordt blootgesteld aan UVB-bestraling of een lichtbehandeling.

Wanneer moet je extra voorzichtig zijn met ciclosporine?

Vertel voor en tijdens de behandeling met ciclosporine onmiddellijk aan je arts:

  • Als je verschijnselen van een infectie hebt, zoals koorts of keelpijn. Ciclosporine onderdrukt het immuunsysteem en kan ook het vermogen van je lichaam aantasten om zich te verdedigen tegen een infectie
  • Als je leverproblemen hebt
  • Als je nierproblemen hebt. Je arts zal regelmatig bloedtesten uitvoeren en kan je dosis veranderen indien nodig
  • Als je hoge bloeddruk krijgt. Je arts zal regelmatig je bloeddruk controleren en kan je zo nodig een geneesmiddel geven om je bloeddruk te verlagen
  • Als je een laag gehalte aan magnesium in je bloed hebt. Je arts kan je magnesiumsupplementen geven om in te nemen, vooral net na je operatie als je een transplantatie hebt ondergaan
  • Als je hoge kaliumgehalten in je bloed hebt
  • Als je jicht hebt
  • Als je een vaccinatie nodig hebt.

Moet je je beschermen tegen de zon als je ciclosporine gebruikt?
Ciclosporine onderdrukt je immuunsysteem. Dit verhoogt het risico op het ontwikkelen van kanker, voornamelijk van je huid en lymfesysteem. Beperk dus blootstelling aan zonlicht en UV-licht en draag beschermende kleding. Smeer je bovendien in met een zonnebrandmiddel met een hoge beschermingsfactor.

Wanneer moet je contact opnemen met je arts of apotheker?

Gebruik je andere geneesmiddelen? Neem dan contact op met je arts om te bespreken of deze samen met ciclosporine gebruikt kunnen worden. Ook bijwerkingen die niet in de bijsluiter vermeld staan moet je melden bij je arts of apotheker.

Naast ciclosporine zijn antihistaminicaazathioprinemethotrexaat en mycofenolaat / mofetil ook systemische behandelingen voor atopisch eczeem.

Referenties: NVDV patiëntenfolder; vragen en antwoorden over atopisch eczeem, Farmacotherapeutisch kompas [www.farmacotherapeutischkompas.nl bezocht feb 2018]. GZNL.GZ.18.07.0173a