Atopisch eczeem & azathioprine

Azathioprine remt ontstekingen en onderdrukt je lichaamsafweer. Voor de behandeling van atopisch eczeem wordt dit medicijn off-label voorgeschreven.

Wat is azathioprine?

Bij atopisch eczeem is er sprake van een ontsteking van de huid. Dit is het gevolg van een overdreven afweerreactie van het lichaam op onschuldige stoffen. Azathioprine remt deze afweerreactie van het lichaam. De ontsteking in de huid neemt af en het eczeem vermindert. Azathioprine remt het ontstekingsproces op de langere termijn, maar geneest niet het eczeem. Azathioprine wordt ook toegepast bij orgaantransplantaties en kwaadaardige tumoren, meestal in veel hogere doseringen.

Hoe werkt azathioprine?

Azathioprine behoort tot de groep geneesmiddelen van de immuunsuppressiva. Dit geneesmiddel helpt de afweerreacties van het lichaam verminderen of onderdrukken.

Wat mag ik verwachten van azathioprine?

Je moet geduld hebben: het kan twee tot vier maanden duren voordat je merkt dat het medicijn begint te werken. Soms wordt de behandeling met azathioprine in het begin gecombineerd met prednison, omdat dit middel wel snel effect heeft. Voor langdurige behandeling is prednison minder geschikt.

Wat moet ik ook weten over azathioprine?

Zoals elk geneesmiddel kan ook azathioprine bijwerkingen hebben, al krijgt niet iedereen daarmee te maken. Gedurende de eerste acht weken wordt wekelijks een volledig bloedbeeld (inclusief bloedplaatjes) bepaald om een eventuele abnormale daling van de aantallen bloedcellen op tijd vast te stellen. De controles worden in de periode hierna ongeveer maandelijks tot eens per drie maanden herhaald. Meld je direct bij je arts als je last hebt van infecties, blauwe plekken en koorts. Dit zijn de meest voorkomende bijwerkingen:

Zeer vaak (komen voor bij meer dan 1 op de 10 gebruikers):

  • Virale, bacteriële en schimmelinfecties (na een transplantatie, in combinatie met andere immunosuppressiva)
  • Dosisafhankelijke en meestal reversibele leukopenie (verminderde/te lage hoeveelheid aan circulerende witte bloedcellenin het bloed) en beenmergdepressie (het beenmerg produceert bepaalde bloedcellen niet meer, met een vorm van bloedarmoede tot gevolg)

Meld je direct bij je arts als je last hebt van infecties, blauwe plekken en koorts.

Vaak (komen voor bij minder dan 1 op de 10 gebruikers):

  • Misselijkheid (bij tabletten, neemt af door inname na de maaltijd, wat i.v.m. verlaagde biologische beschikbaarheid overigens niet de voorkeur heeft)
  • Trombocytopenie (verminderde hoeveelheid/te weinig bloedplaatjes(trombocyten) in het bloed)

Zie hier de volledige lijst met mogelijke bijwerkingen.

Mag je azathioprine gebruiken tijdens zwangerschap en borstvoeding?
Azathioprine kun je beter niet tijdens de zwangerschap gebruiken, tenzij de voordelen groter zijn dan de risico’s. Dus nadat de arts nauwkeurig de voordelen tegen de risico’s heeft afgewogen. Geef geen borstvoeding tijdens behandeling met azathioprine. Afbraakproducten kunnen namelijk terecht komen in de borstvoeding. Deze kunnen je kind schaden.

Waar moet je op letten als je met azathioprine behandeld wordt?

Tijdens de behandeling mogen vaccins met levende organismen (meestal tegen tuberculose, pokken en gele koorts) niet worden gebruikt. Mannen en vrouwen in de vruchtbare leeftijd moeten anticonceptie gebruiken tijdens de behandeling met azathioprine en gedurende ten minste 3 maanden daarna.

Wat is het effect van zonlicht?
Azathioprine onderdrukt het afweermechanisme van het lichaam. Daardoor is er een verhoogd risico op (onder meer) huidkanker. Beperk blootstelling aan zonlicht en UV-licht. Dit kan door: het dragen van beschermende kleding die ook je hoofd, nek, armen en benen bedekt en het gebruik van een zonnebrandcrème met een hoge beschermingsfactor.

Wanneer mag je azathioprine niet gebruiken?

Je mag dit geneesmiddel niet gebruiken als:

  • Je allergisch bent voor azathioprine, mercaptopurine (een geneesmiddel voor het behandelen van leukemie, een kanker van witte bloedcellen) of één van de andere bestanddelen in dit geneesmiddel
  • Je zwanger bent, als het risico groter is dan de voordelen
  • Je borstvoeding geeft
  • Je een ernstige infectie hebt
  • Je ernstige leverproblemen hebt
  • Je een zwak immuunsysteem hebt
  • Je een ontstoken alvleesklier hebt die zorgt voor buikpijn en misselijkheid.

Wanneer moet je contact opnemen met je arts of apotheker?

Stop het gebruik van azathioprine en neem onmiddellijk contact op met je arts wanneer je in contact komt met iemand die waterpokken of gordelroos heeft. Neem ook contact op met je arts of apotheker voordat je dit middel gebruikt, wanneer je:

  • Weet dat je een metabole ziekte hebt die Lesch-Nyhan wordt genoemd. Dit geneesmiddel wordt niet aanbevolen wanneer je deze ziekte hebt
  • Weet dat je een tekort hebt aan een leverenzym genaamd thiopurine-methyltransferase (TPMT). TPMT breekt dit geneesmiddel en andere geneesmiddelen af
  • Een lever- of nierziekte hebt
  • Je een spiraaltje hebt voor anticonceptie; je hebt een andere vorm van anticonceptie nodig
  • Ooit waterpokken of gordelroos hebt gehad.

Naast azathioprine zijn antihistaminicaciclosporinemethotrexaat en mycofenolaat / mofetil ook systemische behandelingen voor atopisch eczeem.

Referenties: NVDV patiëntenfolder; vragen en antwoorden over atopisch eczeem, Farmacotherapeutisch kompas [www.farmacotherapeutischkompas.nl bezocht feb 2018]. GZNL.GZ.18.07.0173a